Đọc online: Lần đầu làm trưởng nhóm: 30 ngày đầu
Giới thiệu
Dành cho: người vừa được giao vai trò trưởng nhóm hoặc trưởng bộ phận nhỏ, thường được đề bạt từ chính nhóm đang làm
Thời gian đọc: khoảng 11 phút
Cần chuẩn bị: sổ ghi chép, danh sách thành viên và đầu việc hiện tại của nhóm, lịch làm việc 30 ngày tới.
Vì sao 30 ngày đầu quan trọng
Rất nhiều người được làm trưởng nhóm vì họ làm chuyên môn giỏi. Nhưng công việc của người dẫn dắt khác hẳn công việc của người thực hiện. Trước đây bạn được đánh giá bằng sản phẩm do chính tay mình làm ra; từ nay bạn được đánh giá bằng kết quả của cả nhóm. Nhiều người mới lên vị trí này vẫn giữ thói quen cũ: tự làm hết những việc khó, ít nói chuyện với đồng đội, hoặc ngược lại vội vàng thay đổi mọi thứ để chứng tỏ mình.
Một tháng đầu là lúc mọi người quan sát bạn kỹ nhất. Cách bạn nghe, cách bạn quyết định, cách bạn xử lý sai sót sẽ tạo nên ấn tượng kéo dài nhiều tháng. Tin tốt là bạn không cần làm điều gì quá lớn. Bạn cần làm một vài việc đúng: hiểu nhóm, thống nhất cách làm việc, tạo một kết quả nhỏ nhưng thấy rõ, rồi chốt kế hoạch cho quý tới.
Bài này chia 30 ngày thành bốn giai đoạn và đưa ra các câu hỏi, mẫu cuộc trò chuyện để bạn dùng ngay. Mỗi tổ chức có văn hóa riêng, vì vậy hãy điều chỉnh cho phù hợp và hỏi cấp trên khi chưa rõ quyền hạn của mình.
Tuần 1: nghe nhiều hơn nói
Làm rõ kỳ vọng với cấp trên
Trước khi nói chuyện với nhóm, hãy dành một buổi với người giao việc cho bạn. Những câu hỏi nên có:
• Điều gì khiến anh/chị chọn tôi cho vị trí này, và anh/chị kỳ vọng thay đổi gì sau ba tháng?
• Ba ưu tiên lớn nhất của nhóm trong quý này là gì?
• Tôi có quyền quyết định những gì (ngân sách, phân công, lịch làm việc, đề xuất tuyển dụng, đánh giá), và những gì cần xin ý kiến?
• Anh/chị muốn nhận báo cáo từ tôi theo hình thức và tần suất nào?
Ghi lại câu trả lời và gửi một email tóm tắt ngắn để cả hai hiểu giống nhau. Việc này tránh được những hiểu lầm tốn kém về sau.
Trò chuyện một–một với từng thành viên
Trong tuần đầu, hãy hẹn mỗi người khoảng 30 phút ở một nơi thoải mái. Mục tiêu là hiểu, chưa phải sửa. Các câu hỏi gợi ý:
• Bạn đang làm những việc gì và thấy việc nào hiệu quả nhất?
• Điều gì đang cản trở bạn làm việc tốt hơn?
• Nếu bạn là trưởng nhóm, bạn sẽ giữ lại điều gì và thay đổi điều gì đầu tiên?
• Bạn muốn phát triển điều gì trong năm tới?
• Bạn thích được nhận phản hồi và thông tin theo cách nào?
Chỉ ghi chép và hỏi thêm khi cần. Tránh hứa hẹn ngay ("để mình sửa") vì bạn chưa đủ thông tin. Hãy nói: "Cảm ơn bạn, mình sẽ ghi lại và quay lại với nhóm sau khi nghe đủ ý kiến."
Với đồng nghiệp từng ngang hàng
Nếu bạn được đề bạt từ chính nhóm, quan hệ bạn bè có thể thay đổi. Hãy thẳng thắn, nhẹ nhàng: "Mình vẫn là mình, nhưng giờ mình có thêm trách nhiệm. Có lúc mình phải đưa ra quyết định mà không phải ai cũng đồng ý. Mình mong mọi người cứ nói thẳng với mình." Lời mở đầu này giúp mọi người đỡ ngại và bạn đỡ phải giả vờ.
Tuần 2: nắm bức tranh và thống nhất cách làm việc
Lập "bản đồ nhóm" một trang
Sau tuần đầu, hãy tổng hợp trên một trang giấy:
• Thành viên, vai trò, thế mạnh, điều họ quan tâm.
• Các đầu việc đang chạy, người phụ trách, hạn chót, mức độ rủi ro.
• Các bên liên quan bên ngoài nhóm (bộ phận khác, khách hàng, đối tác) và đầu mối của từng bên.
• Những điểm nghẽn lặp lại mà nhiều người nhắc tới.
Đây là tài liệu nội bộ của bạn, không cần chia sẻ nguyên bản. Nó giúp bạn nhìn ra mẫu hình chung thay vì chỉ nghe từng chuyện lẻ.
Thống nhất vài quy tắc làm việc chung
Chỉ cần ba đến năm quy tắc đơn giản, thống nhất cùng cả nhóm thay vì áp đặt:
1. Họp: họp định kỳ bao lâu một lần, kéo dài bao lâu, có chương trình trước không, ai ghi biên bản.
2. Kênh trao đổi: việc gấp báo ở đâu, việc thường trao đổi ở đâu, giờ nào có thể không trả lời.
3. Cập nhật tiến độ: hình thức nào (bảng theo dõi chung, tin nhắn cuối ngày, họp ngắn đầu tuần).
4. Cách xin giúp đỡ và báo vấn đề: nói sớm được hoan nghênh, không bị chê trách.
5. Cách ra quyết định: việc nào bạn quyết, việc nào cả nhóm cùng bàn.
Nên tổ chức một buổi họp 45 phút để cả nhóm góp ý. Khi người ta được tham gia soạn quy tắc, họ sẽ tuân thủ tốt hơn.
Chọn việc "không làm"
Vì thời gian có hạn, hãy xác định những việc bạn sẽ ngừng làm trực tiếp để dành chỗ cho việc dẫn dắt. Ví dụ: ngừng tự sửa mọi sản phẩm của nhóm, ngừng trả lời mọi tin nhắn ngay lập tức. Chuyển dần cho người phù hợp, kèm hướng dẫn rõ.
Tuần 3: giành một thắng lợi nhỏ
Vì sao cần thắng lợi nhỏ
Thành công nhỏ nhưng rõ ràng giúp nhóm tin rằng cách làm mới có hiệu quả và giúp bạn có thêm uy tín. Tránh chọn dự án quá lớn hoặc phụ thuộc nhiều bên.
Cách chọn
Tìm một vấn đề thỏa ba điều kiện:
• Nhiều người trong nhóm thấy phiền (đã nghe ở các buổi trò chuyện).
• Có thể cải thiện trong vài tuần với nguồn lực hiện có.
• Dễ nhìn thấy kết quả (thời gian xử lý ngắn hơn, ít lỗi hơn, ít họp thừa hơn).
Ví dụ: một mẫu báo cáo cứ phải làm lại, một cuộc họp tuần kéo dài quá lâu, hồ sơ bàn giao giữa hai bộ phận thường thiếu thông tin, một quy trình duyệt có bước thừa.
Cách thực hiện
• Nêu vấn đề với nhóm, hỏi ý kiến cách giải quyết.
• Giao một người nhiệt tình làm đầu mối, bạn hỗ trợ gỡ vướng.
• Đặt mốc nhỏ, kiểm tra nhanh.
• Khi xong, ghi nhận công khai những người đóng góp. Điều này xây dựng văn hóa ghi nhận ngay từ đầu.
Tuần 4: tổng kết, phản hồi và chốt kế hoạch
Xin phản hồi
Sau 3–4 tuần, hãy hỏi lại từng người (hoặc qua khảo sát ẩn danh ngắn): "Cách mình làm việc tháng qua có gì giúp được bạn, có gì gây khó cho bạn? Một điều bạn muốn mình làm khác đi là gì?" Cho dù có điều khó nghe, hãy cảm ơn và ghi nhận. Bạn sẽ học được rất nhiều và cho nhóm thấy phản hồi được trân trọng.
Chốt kế hoạch 90 ngày
Dựa trên kỳ vọng của cấp trên và những gì nghe được, soạn kế hoạch một trang:
• 2–3 mục tiêu của nhóm cho quý tới, mỗi mục có chỉ số đo được.
• Việc từng người đảm nhận, kèm mục tiêu phát triển cá nhân.
• Rủi ro chính và cách phòng ngừa.
• Những hỗ trợ cần từ cấp trên.
Trình bày với cấp trên trước, sau đó với cả nhóm và mời góp ý. Kế hoạch được điều chỉnh qua góp ý thường được tiếp nhận tốt hơn.
Thiết lập nhịp quản lý
• Họp nhóm tuần ngắn, tập trung ưu tiên và vướng mắc.
• Gặp một–một định kỳ (2–4 tuần một lần, 20–30 phút) với từng người: bàn về công việc, phát triển, cảm nhận.
• Đánh giá tháng/quý: xem lại mục tiêu, rút kinh nghiệm.
Những sai lầm thường gặp của trưởng nhóm mới
Sai lầm — Cách tránh
Tự làm hết vì "làm nhanh hơn giao" — Chấp nhận chậm lúc đầu để người khác học; giao kèm hướng dẫn
Thay đổi quá nhiều trong tuần đầu — Nghe trước, thay đổi sau, ưu tiên 1–2 điều
Cố làm bạn với mọi người — Thân thiện nhưng rõ vai trò; công bằng với mọi người
Tránh những cuộc nói chuyện khó — Nói sớm, nói cụ thể, nói riêng tư, tập trung vào hành vi
Không báo cáo lên trên — Cập nhật đều đặn, báo sớm cả tin xấu kèm hướng xử lý
Nhận công, đổ lỗi — Ghi nhận người làm, nhận trách nhiệm trước cấp trên khi có sai sót
Bỏ bê việc phát triển bản thân — Dành thời gian đọc, học, nhờ người đi trước kèm cặp
Chăm sóc bản thân và tìm người kèm cặp
Làm trưởng nhóm lần đầu thường áp lực, cảm giác cô đơn và nghi ngờ bản thân là bình thường. Vài cách giúp bạn vượt qua:
• Tìm một người cố vấn (mentor) trong hoặc ngoài công ty để hỏi những chuyện khó nói.
• Kết nối với các trưởng nhóm khác để chia sẻ kinh nghiệm.
• Ghi nhật ký ngắn cuối ngày: hôm nay làm tốt gì, học được gì, cần làm khác gì.
• Giữ giới hạn thời gian nghỉ ngơi: người dẫn dắt kiệt sức khó giúp được ai.
• Học dần các kỹ năng nền: giao tiếp, phản hồi, quản lý thời gian, xử lý xung đột (xem các bài liên quan trong cùng thể loại).
Nếu bạn thấy căng thẳng kéo dài ảnh hưởng giấc ngủ, sức khỏe, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Về quyền hạn, lương thưởng, quy chế nhân sự, hãy kiểm tra quy định hiện hành của công ty và pháp luật lao động, hỏi bộ phận nhân sự hoặc luật sư khi cần.
Việc làm ngay hôm nay
☐ Hẹn một buổi với cấp trên để làm rõ kỳ vọng, quyền hạn và ba ưu tiên của quý.
☐ Lên lịch gặp một–một 30 phút với từng thành viên trong tuần đầu; chuẩn bị 4–5 câu hỏi mở.
☐ Lập bản đồ nhóm một trang: người, việc, bên liên quan, điểm nghẽn.
☐ Soạn 3–5 quy tắc làm việc chung và hẹn buổi họp 45 phút để cả nhóm góp ý.
☐ Chọn một vấn đề nhỏ nhiều người thấy phiền để cải thiện trong tuần 3.
☐ Đặt lịch xin phản hồi và chốt kế hoạch 90 ngày vào cuối tháng.
☐ Nhờ một người có kinh nghiệm làm cố vấn cho bạn.
Tài liệu mang tính tham khảo chung, không phải tư vấn nhân sự hay pháp lý. Quyền hạn, quy chế và chính sách nhân sự khác nhau giữa các tổ chức; hãy kiểm tra quy định hiện hành của công ty và pháp luật lao động. Nếu căng thẳng kéo dài, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.