Đọc online: Cùng con đọc sách: tạo thói quen đọc cho trẻ 5–10 tuổi
Giới thiệu
Dành cho: bố mẹ, ông bà có con từ khoảng 5 đến 10 tuổi, muốn con yêu sách và đọc đều đặn
Thời gian đọc: khoảng 11 phút
Cần chuẩn bị: vài cuốn sách phù hợp độ tuổi (mượn hoặc mua), một góc yên tĩnh trong nhà, khoảng 15 phút mỗi ngày.
Lưu ý: mỗi trẻ phát triển khả năng đọc với tốc độ khác nhau. Nếu con 7–8 tuổi vẫn gặp khó khăn rõ khi nhận mặt chữ, hay đảo chữ, đọc rất chậm dù đã luyện, hoặc nhìn chữ mỏi mắt, nhức đầu, hãy trao đổi với giáo viên, bác sĩ hoặc chuyên gia giáo dục đặc biệt để được đánh giá; không nên tự kết luận.
Vì sao thói quen đọc đáng đầu tư từ tuổi này
Từ 5 đến 10 tuổi là quãng thời gian trẻ chuyển từ nghe truyện sang tự đọc. Đây cũng là giai đoạn hình thành vốn từ, khả năng tập trung, trí tưởng tượng và sự tò mò về thế giới. Một đứa trẻ quen với sách thường dễ học các môn khác hơn vì hiểu và diễn đạt tốt hơn, nhưng quan trọng hơn: sách là nguồn niềm vui, là cách trẻ tự an ủi và tìm hiểu điều mình thắc mắc.
Cái khó là thói quen này cạnh tranh trực tiếp với màn hình, bài tập, lớp học thêm. Trẻ không tự nhiên yêu sách chỉ vì được nhắc "đọc đi". Điều cần là một môi trường thuận lợi, một cách đọc vui, và sự kiên trì nhỏ nhưng đều của người lớn.
Bài này gợi ý cách thực hiện, kèm ví dụ cho từng lứa tuổi.
Tạo không khí để sách luôn ở gần con
Góc đọc nhỏ
• Một kệ hoặc giỏ sách ở tầm với của con, để bìa hướng ra ngoài để con dễ chọn.
• Chỗ ngồi thoải mái: gối, thảm, ghế nhỏ, đèn sáng đủ. Không cần phòng riêng; góc phòng khách cũng được.
• Hạn chế đồ gây xao nhãng như tivi hoặc điện thoại bật trong lúc đọc.
Luôn có sách mới và sách cũ
• Một số cuốn quen thuộc để con đọc đi đọc lại (trẻ rất thích lặp lại, điều này tốt cho việc nhận mặt chữ và nhớ từ).
• Một số cuốn mới, cuốn mượn từ thư viện, bạn bè, hội sách để con luôn có điều khám phá.
• Đa dạng thể loại: truyện tranh, truyện cổ tích, truyện ngắn, sách kiến thức về động vật, vũ trụ, nấu ăn, thơ, truyện cười.
Bố mẹ cùng đọc
Trẻ nhìn thấy người lớn đọc sách sẽ hiểu sách đáng để bỏ thời gian. Bố mẹ có thể đọc sách của mình cạnh con trong 15 phút, không dùng điện thoại. Không cần sách "nặng"; một tờ báo, một quyển sách nấu ăn cũng là tấm gương.
Thiết lập nhịp đọc đều mỗi ngày
Chọn một mốc cố định
Chọn thời điểm dễ giữ nhất trong ngày: trước khi ngủ, sau bữa tối, hoặc sáng cuối tuần. Cố định giờ giúp thói quen hình thành mà không cần nhắc nhiều.
Bắt đầu nhỏ
• 15 phút mỗi ngày là mức nhiều gia đình giữ được; nếu 10 phút dễ hơn, hãy bắt đầu từ đó.
• Tốt hơn đọc ít mà đều so với đọc nhiều rồi bỏ cuộc.
• Cho phép linh hoạt: hôm nào mệt, đọc một trang vẫn tính.
Gợi ý theo tuổi (mang tính tham khảo)
Độ tuổi — Hình thức phù hợp — Ví dụ hoạt động
5–6 tuổi — Bố mẹ đọc to, con xem tranh, nhận mặt chữ — Chỉ tay vào chữ khi đọc, hỏi "Con thấy gì trong tranh?"
6–8 tuổi — Đọc luân phiên: người lớn một trang, con một trang — Con đọc những từ đã quen, bố mẹ đọc phần còn lại
8–10 tuổi — Con tự đọc là chính, bố mẹ trò chuyện về sách — Hỏi nhân vật, kể lại, đọc truyện chương theo kỳ
Mỗi trẻ có tốc độ riêng; không so sánh với anh chị em hay con nhà khác.
Cách đọc cùng con để sách thành niềm vui
Để con chọn sách
• Cho con quyền chọn ít nhất một cuốn mỗi lần. Chọn là cách con cảm thấy sách thuộc về mình.
• Đừng chê lựa chọn của con (truyện tranh, sách giải đố, truyện hài đều tính là đọc). Vốn từ và hứng thú sẽ được nuôi từ những điều con thích.
• Thỉnh thoảng bố mẹ giới thiệu thêm một cuốn khác, nhưng không ép.
Đọc to, diễn cảm
• Thay đổi giọng cho từng nhân vật, nhấn nhá chỗ hồi hộp.
• Đọc chậm vừa đủ để con theo kịp tranh và nội dung.
• Dừng ở chỗ hấp dẫn khi đã hết giờ: "Mai mình xem tiếp nhé!" Cách này giữ mong đợi cho hôm sau.
• Trẻ lớn vẫn thích nghe đọc to; đừng bỏ thói quen này khi con đã tự đọc được.
Hỏi mở khi đọc
Thay vì hỏi kiểm tra ("Nhân vật tên gì?"), thử hỏi những câu gợi suy nghĩ:
• "Con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?"
• "Nếu là bạn nhỏ trong truyện, con sẽ làm gì?"
• "Con thích nhân vật nào? Vì sao?"
• "Từ này nghĩa là gì nhỉ? Mình đoán thử nhé."
Không cần hỏi sau mỗi trang. Một hai câu mỗi buổi là đủ, để buổi đọc vẫn là giờ thư giãn.
Khi con đọc vấp
• Cho con thời gian tự sửa; đừng ngắt lời ngay.
• Nếu con kẹt, nhắc từ nhẹ nhàng rồi đọc tiếp.
• Khen nỗ lực: "Con đọc đoạn này trôi chảy hơn hôm qua đấy."
• Tránh bắt đọc lại cả trang, tránh so sánh và cười khi con đọc sai.
Nối sách với đời sống
• Đọc về nấu ăn rồi cùng nấu thử; đọc về chim rồi đi công viên tìm chim.
• Cho con vẽ lại cảnh yêu thích, kể lại truyện bằng lời, hoặc đóng vai.
• Cho con viết một tấm thẻ giới thiệu sách để tặng bạn.
Duy trì thói quen khi cuộc sống bận rộn
Mượn và đổi sách
• Dẫn con đến thư viện, hiệu sách, hội sách; để con tự chọn và mang về.
• Trao đổi sách với bạn bè, họ hàng; đặt chỗ cho "sách mượn" riêng để nhớ trả.
• Giữ nhịp 1–2 tuần một lần để kệ sách luôn mới.
Giữ cân bằng với bài tập và màn hình
• Đưa giờ đọc vào lịch như một hoạt động cố định giống bữa ăn, không phải phần "nếu còn thời gian".
• Đọc xong mới xem màn hình hoặc xen kẽ: đọc 15 phút rồi chơi.
• Nếu con quá tải bài vở, đọc sách cùng nhau là cách thư giãn, không phải thêm việc.
Đặt mục tiêu nhẹ nhàng
• Một bảng ghi những cuốn đã đọc, dán sticker hoặc ghi ngày. Mục đích là cảm giác thành tựu, không phải thi đua số lượng.
• Mỗi tháng gia đình có một buổi "kể sách" cuối tuần, ai cũng kể về cuốn mình đọc.
• Khen và ghi nhận quá trình hơn kết quả.
Tránh biến việc đọc thành áp lực
• Không dùng sách làm hình phạt ("không ngoan thì ngồi đọc").
• Không yêu cầu tóm tắt, viết cảm nhận sau mỗi buổi đọc.
• Không so sánh số trang hoặc tốc độ giữa các con.
• Không dùng phần thưởng vật chất quá lớn khiến con đọc vì quà thay vì vì sách.
Khi con không thích đọc
Nếu con chống đối hoặc nhanh chán, thử các hướng sau:
1. Tìm đúng sách. Con thích đua xe, khủng long, công chúa, hài hước hay bí ẩn? Chọn theo sở thích trước, độ khó sau.
2. Hạ mức độ khó. Sách quá khó dễ khiến trẻ nản. Một cách thử: mở một trang và để con đọc; nếu gặp quá nhiều chữ chưa biết trên một trang, nên chọn cuốn dễ hơn hoặc đọc cùng nhau.
3. Thử định dạng khác. Truyện tranh, sách có phần giải đố, sách âm thanh, tạp chí thiếu nhi.
4. Đọc to cho con nghe lâu hơn. Nghe đọc giúp con yêu câu chuyện trước khi sẵn sàng tự đọc.
5. Giảm cạnh tranh với màn hình. Giờ đọc nên là lúc cả nhà cùng yên tĩnh, không có thiết bị.
6. Đừng cảm thấy thất bại. Nhiều trẻ cần thời gian dài để thích đọc, đặc biệt trẻ hiếu động. Hãy kiên nhẫn và giữ buổi đọc dễ chịu.
7. Nhờ giáo viên hỗ trợ để biết con đọc ở mức nào và có cần luyện thêm điều gì.
Dấu hiệu nên nhờ chuyên gia đánh giá
• Con nhận mặt chữ rất chậm, thường xuyên nhầm chữ giống nhau hoặc đảo chữ dù đã luyện.
• Con tránh đọc rõ rệt, buồn bã hoặc tự ti về việc đọc.
• Con nheo mắt, dụi mắt, nhức đầu khi đọc. Hãy đưa con khám mắt.
• Con khó tập trung khi nghe đọc, có biểu hiện khó khăn học tập ở nhiều lĩnh vực.
Việc khám sớm giúp có hướng hỗ trợ phù hợp.
Những hiểu lầm hay gặp
• "Phải đọc sách chữ mới là đọc." Truyện tranh, sách ảnh, sách kiến thức đều góp phần nuôi vốn từ và hứng thú.
• "Con biết đọc rồi thì không cần đọc cho nghe nữa." Nghe đọc giúp con tiếp cận câu chuyện phức tạp hơn mức con tự đọc được.
• "Đọc nhiều trang là giỏi." Điều quan trọng là hiểu và thích; đọc chậm mà hiểu tốt vẫn là đọc tốt.
• "Phải sửa mọi lỗi ngay." Sửa quá nhiều làm con sợ đọc; ưu tiên sự lưu loát và niềm vui trước.
• "Mua thật nhiều sách là xong." Sách chỉ có ích khi có người cùng đọc, trò chuyện và để con chạm tới.
Việc làm ngay hôm nay
☐ Chọn một khung giờ đọc 10–15 phút mỗi ngày và ghi vào lịch gia đình.
☐ Dành một kệ hoặc giỏ sách ở tầm tay con, đặt bìa hướng ra ngoài.
☐ Cùng con chọn 3 cuốn cho tuần này (một cuốn con tự chọn, một cuốn bố mẹ gợi ý, một cuốn mượn).
☐ Hôm nay đọc xong, hỏi con một câu mở: "Con nghĩ tiếp theo sẽ ra sao?"
☐ Bố mẹ cùng cầm sách đọc 15 phút cạnh con, không dùng điện thoại.
☐ Hẹn một buổi cuối tuần đến thư viện hoặc hiệu sách.
☐ Nếu con có dấu hiệu khó đọc kéo dài hoặc mỏi mắt, nhức đầu khi đọc, hẹn trao đổi với giáo viên hoặc đưa con đi khám.
Tài liệu mang tính tham khảo chung, không thay thế tư vấn của bác sĩ hay chuyên gia giáo dục. Hãy tham khảo giáo viên và chuyên gia khi con có khó khăn kéo dài về đọc.