Tuỳ chỉnh đọc
Cỡ chữ
Kiểu chữ
Giãn dòng
Nền

Chăm sóc ông bà tuổi cao: sức khỏe, an toàn, tinh thần

Sơ đồ tóm tắt: Chăm sóc ông bà tuổi cao: sức khỏe, an toàn, tinh thần

Giới thiệu

Dành cho: con cháu đang chăm sóc hoặc sống cùng ông bà, cha mẹ lớn tuổi · Thời gian đọc: khoảng 11 phút · Cần chuẩn bị: sổ khám bệnh, danh sách thuốc đang dùng và một buổi trò chuyện với ông bà.

Chăm sóc người lớn tuổi là việc của cả nhà

Khi cha mẹ già đi, mối quan hệ dần đổi chiều: con cái trở thành người chăm lo. Có người thấy tự nhiên, có người bối rối, có người vừa thương vừa mệt vì đồng thời phải lo công việc và con nhỏ. Cả ba cảm giác đó đều bình thường.

Điều quan trọng là bắt đầu sớm và bắt đầu bằng đối thoại. Người lớn tuổi muốn được tôn trọng, muốn giữ quyền quyết định về cuộc sống của mình càng lâu càng tốt. Việc chăm sóc tốt nhất là việc giúp ông bà sống an toàn, khỏe mạnh và vẫn tự chủ, thay vì làm thay tất cả.

Bài này gom lại những điều cơ bản về ba phương diện: sức khỏe, an toàn trong nhà và đời sống tinh thần, cùng cách chia sẻ gánh nặng để người chăm không kiệt sức.

Sức khỏe: theo dõi đều và đừng chờ đến khi bệnh nặng

• Khám sức khỏe định kỳ. Nhiều người cao tuổi có bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim, loãng xương. Khám đều và tái khám đúng hẹn giúp phát hiện thay đổi sớm.

• Quản lý thuốc. Lập một bảng thuốc: tên thuốc, liều, giờ uống, mục đích, bác sĩ kê. Dùng hộp chia thuốc theo ngày hoặc nhắc giờ trên điện thoại. Không tự ý ngừng hoặc thêm thuốc, và luôn mang bảng thuốc khi đi khám.

• Ăn uống. Ăn đủ chất, mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa nếu ông bà ăn ít. Nếu có bệnh nền, hỏi bác sĩ hay chuyên viên dinh dưỡng về chế độ ăn. Chú ý uống đủ nước, vì nhiều người lớn tuổi ít thấy khát.

• Vận động nhẹ. Đi bộ, thể dục dưỡng sinh, bài tập nhẹ phù hợp thể trạng giúp giữ cơ bắp và thăng bằng.

• Ngủ. Giấc ngủ của người lớn tuổi thường nông và ngắn hơn. Giữ giờ giấc đều, hạn chế ngủ ngày quá dài.

• Răng, mắt, tai. Răng yếu làm ăn kém; mắt, tai giảm làm ông bà dễ té ngã và cô lập. Kiểm tra định kỳ và dùng kính, máy trợ thính nếu cần.

• Tiêm phòng theo tư vấn của bác sĩ, nhất là những bệnh dễ nặng ở người cao tuổi.

Dấu hiệu cần đưa đi khám sớm

Sụt cân không rõ lý do, ăn uống kém kéo dài, lú lẫn đột ngột, khó thở, đau ngực, ngã nhiều lần, tiểu tiện thay đổi, vết thương lâu lành, hay thay đổi tính cách bất thường. Đừng cho rằng "già thì thế".

An toàn trong nhà: phòng ngã là ưu tiên số một

Té ngã là nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương ở người cao tuổi, và nhiều vụ ngã có thể phòng được bằng những điều chỉnh nhỏ.

Khu vực — Việc nên làm

Nhà tắm — Lót thảm chống trơn, gắn tay vịn gần bồn cầu và chỗ tắm, giữ sàn khô, ghế ngồi khi tắm nếu cần

Cầu thang, bậc cửa — Đèn đủ sáng, tay vịn chắc, dán băng chống trơn, bỏ vật cản

Phòng ngủ — Đèn ngủ, công tắc dễ với, giường không quá cao hoặc quá thấp, đường đi ra nhà vệ sinh thông thoáng

Sàn nhà — Gỡ thảm dễ trượt, thu gọn dây điện, lau sàn ướt ngay

Bếp — Bình gas, bếp điện có kiểm tra; để đồ dùng ở tầm tay, tránh trèo lên cao

Giày dép — Đế chống trơn, vừa chân, không đi tất trơn trên sàn gạch

Ngoài ra, nên:

• Ghi số điện thoại khẩn cấp và số của con cháu ở chỗ dễ thấy.

• Cân nhắc thiết bị báo khẩn cấp hoặc hẹn gọi điện hằng ngày nếu ông bà sống một mình.

• Kiểm tra thuốc có gây chóng mặt không và hỏi bác sĩ khi nghi ngờ.

• Với người có dấu hiệu hay quên, để ý việc quên tắt bếp, đi lạc; nên có thẻ thông tin liên hệ trong túi áo.

Tinh thần: đừng để ông bà cô đơn

Sức khỏe tinh thần ảnh hưởng đến sức khỏe thân thể. Người lớn tuổi dễ cảm thấy cô đơn khi con cháu bận rộn, bạn bè dần thưa vắng, hay sau khi mất người bạn đời.

• Dành thời gian có chất lượng. Cùng ăn cơm, nghe ông bà kể chuyện xưa, hỏi ý kiến ông bà về chuyện trong nhà. Cảm giác còn hữu ích rất quan trọng.

• Giữ kết nối xã hội. Khuyến khích ông bà gặp bạn cùng tuổi, đi chùa, nhà thờ, câu lạc bộ dưỡng sinh, hội người cao tuổi.

• Giữ sở thích và công việc nhẹ. Làm vườn, nấu ăn, trông cháu một lúc, đan lát, xem hát... tùy sức.

• Cầu nối công nghệ. Dạy ông bà gọi video để nói chuyện với con cháu ở xa, nhưng kiên nhẫn và không cười chê khi ông bà chưa quen.

• Lắng nghe nỗi lo. Ông bà lo về bệnh tật, về gánh nặng cho con cháu, về cái chết. Hãy lắng nghe, đừng vội gạt đi.

• Chú ý dấu hiệu trầm cảm: buồn kéo dài, bỏ ăn, mất hứng thú, nói về chuyện không muốn sống. Đây là việc cần đến bác sĩ, không phải "tính khí người già".

Giao tiếp và tôn trọng quyền tự quyết

Một số nguyên tắc giúp tránh mâu thuẫn không đáng có:

• Hỏi ý kiến, đừng áp đặt. Thay "Con đã đặt lịch khám rồi, mẹ đi nhé" bằng "Mẹ thấy dạo này mệt, mình đi khám nhé, mẹ muốn đi hôm nào?".

• Nói chậm, rõ, nhìn vào mắt. Nếu ông bà nghe kém, hãy hạ giọng ở nơi yên tĩnh thay vì quát to.

• Đừng làm mọi thứ thay. Cho ông bà tự làm những gì còn làm được, dù chậm hơn.

• Tôn trọng thói quen. Ông bà có cách sống và niềm tin riêng. Hãy thay đổi từng chút một, giải thích vì sao.

• Bàn trước những chuyện quan trọng. Nơi ở khi sức khỏe yếu, ai là người đại diện khi ông bà không tự quyết được, ý nguyện chăm sóc cuối đời. Nói sớm, trong lúc ông bà còn minh mẫn, sẽ tránh được tranh cãi sau này.

Chia sẻ gánh nặng và giữ sức cho người chăm

Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc. Nếu một người gánh hết, họ dễ kiệt sức và oán trách.

1. Họp gia đình để phân chia: ai lo thuốc, ai đưa đi khám, ai thăm hằng tuần, ai hỗ trợ tài chính.

2. Ghi lại bằng bảng đơn giản để mọi người cùng nhìn thấy, tránh hiểu lầm "ai làm nhiều hơn".

3. Tìm hỗ trợ ngoài gia đình: hàng xóm, người giúp việc, dịch vụ y tế tại nhà, câu lạc bộ người cao tuổi ở địa phương.

4. Nghỉ ngơi có chủ đích. Mỗi tuần có vài giờ riêng cho mình; nhờ người khác thay trong thời gian đó.

5. Chú ý sức khỏe của bản thân. Ngủ đủ, ăn đàng hoàng, đi khám khi cần.

6. Nói ra khi mệt. Chia sẻ với bạn đời, anh chị em hoặc nhóm những người cùng hoàn cảnh.

Chăm sóc một người già không chỉ là việc tốn thời gian mà còn tốn cảm xúc. Cho phép mình mệt, và cho phép mình nhờ giúp, không phải là bất hiếu.

Việc làm ngay hôm nay

☐ Gọi điện hoặc ghé thăm ông bà, hỏi xem dạo này có điều gì ông bà lo lắng.

☐ Lập bảng thuốc: tên, liều, giờ uống, bác sĩ kê.

☐ Kiểm tra nhà tắm và lối đi buổi tối: trơn, tối, vướng.

☐ Ghi số khẩn cấp và số người thân vào tờ giấy lớn, dán chỗ dễ thấy.

☐ Đặt lịch khám định kỳ nếu đã quá lâu chưa khám.

☐ Họp gia đình ngắn để chia việc chăm sóc.

☐ Hẹn một hoạt động vui chung trong tuần: bữa cơm, đi dạo, gọi video.

Khi nào nên hỏi ý kiến chuyên gia

Hãy trao đổi với bác sĩ khi ông bà có thay đổi sức khỏe thể chất hoặc tinh thần, hay quên nhiều, ngã, sụt cân, buồn kéo dài. Với các quyết định về thuốc, chế độ ăn, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn, hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Với vấn đề pháp lý như di chúc, ủy quyền, tài sản, nên tham khảo luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Tài liệu mang tính tham khảo chung, không thay thế ý kiến của bác sĩ hay luật sư. Hãy điều chỉnh các gợi ý cho phù hợp với sức khỏe và hoàn cảnh của ông bà.