Đọc online: An toàn điện, gas và phòng cháy trong nhà
Giới thiệu
Dành cho: mọi gia đình, nhất là nhà có trẻ nhỏ, người cao tuổi, nhà ống, chung cư, nhà trọ
Thời gian đọc: khoảng 11 phút
Cần chuẩn bị: một buổi cuối tuần để cả nhà đi một vòng quanh nhà, đèn pin, giấy bút để vẽ sơ đồ thoát hiểm, danh bạ khẩn cấp.
Lưu ý quan trọng: tài liệu này là hướng dẫn chung, không thay thế tư vấn của thợ điện, kỹ thuật viên gas hoặc cơ quan phòng cháy chữa cháy. Việc sửa chữa, lắp đặt điện và gas phải do người có chuyên môn thực hiện. Tiêu chuẩn thiết bị, số điện thoại khẩn cấp và quy định phòng cháy chữa cháy (nhất là với nhà ở kết hợp kinh doanh, chung cư, nhà trọ) có thể thay đổi, hãy kiểm tra quy định hiện hành của địa phương và cơ quan có thẩm quyền.
Vì sao nên làm "kiểm tra an toàn" định kỳ
Tai nạn về điện, gas và hỏa hoạn thường xảy ra rất nhanh, nhưng nguyên nhân thường đã tích lũy từ lâu: dây điện cũ, ổ cắm quá tải, ống gas hở, bếp để không người trông, lối thoát bị chất đồ. Điều đáng nói là phần lớn đều có thể giảm rủi ro bằng những việc đơn giản, ít tốn kém.
Mục tiêu của bài này không phải biến bạn thành thợ điện, mà là giúp cả nhà:
• Nhận ra những "điểm nóng" nguy cơ trong nhà.
• Có thói quen an toàn hằng ngày.
• Biết phải làm gì khi sự cố xảy ra, và tập trước để không hoảng.
Một nguyên tắc chung: an toàn của người quan trọng hơn tài sản. Khi có cháy, hãy thoát ra trước, báo cứu hỏa sau; không quay lại lấy đồ.
An toàn điện
Những nguy cơ thường gặp
• Quá tải: cắm nhiều thiết bị công suất lớn (bình nóng lạnh, điều hòa, bếp từ, nồi chiên, lò vi sóng) vào cùng một ổ hoặc ổ nối dài.
• Dây điện, phích cắm cũ, nứt, nóng, đổi màu hoặc có mùi khét.
• Ổ cắm lỏng, bắt lửa, nảy tia.
• Đấu nối tạm bợ, băng keo thay cho đầu nối đúng chuẩn.
• Tay ướt, nơi ẩm như nhà tắm, bếp, ngoài trời.
• Trẻ nhỏ nghịch ổ cắm, dây sạc.
• Sạc pin, xe điện, điện thoại không đúng cách, để qua đêm trên giường, sạc ở nơi dễ cháy, dùng bộ sạc không rõ nguồn gốc.
Những việc cần làm
1. Dùng thiết bị chất lượng, phù hợp công suất. Chọn dây, ổ cắm, aptomat (CB) có nhãn nguồn gốc rõ ràng, phù hợp công suất sử dụng. Thiết bị công suất lớn nên dùng ổ riêng, không dùng chung ổ nối dài.
2. Có thiết bị bảo vệ: cầu dao tự ngắt (CB) và thiết bị chống giật, chống dòng rò (thường gọi là ELCB/RCCB hoặc RCD). Hỏi thợ điện để biết nhà bạn đã có chưa và có phù hợp không. Nhấn nút "test" định kỳ theo hướng dẫn của thiết bị để kiểm tra hoạt động.
3. Kiểm tra định kỳ dây điện, phích cắm, ổ cắm: nếu thấy nóng, đổi màu, mùi khét, nứt vỏ, nên ngưng dùng và nhờ thợ kiểm tra. Nhà cũ hơn nhiều năm nên mời thợ điện kiểm tra cả hệ thống (tủ điện, dây âm tường, tiếp địa).
4. Không tự ý sửa chữa khi không có chuyên môn. Ngắt cầu dao trước khi chạm vào hệ thống điện; việc phức tạp hãy nhờ thợ.
5. Giữ khô ráo: không chạm thiết bị điện khi tay ướt, đứng chỗ ẩm; dùng thiết bị phù hợp ở nhà tắm; không để nước tràn vào ổ cắm. Ngoài trời, chỗ mưa gió, dùng ổ cắm có nắp che.
6. Với trẻ nhỏ: dùng nắp che ổ cắm, giấu dây sạc, không để trẻ cầm thiết bị điện, dạy con "đồ điện không phải đồ chơi".
7. Sạc thiết bị đúng cách: dùng bộ sạc chính hãng hoặc đạt chuẩn, sạc nơi thoáng, tránh để cạnh vật dễ cháy (nệm, rèm), rút ra khi sạc xong; không sạc xe điện hoặc pin lớn trong khu vực lối thoát hiểm hoặc cầu thang nếu có thể tránh. Nếu pin phồng, nóng bất thường, ngừng dùng.
8. Rút phích khi đi xa lâu các thiết bị không cần thiết; tắt bình nóng lạnh, bếp, máy sấy khi không dùng.
Nếu bị điện giật
• Ngắt nguồn điện nếu an toàn (cầu dao, rút phích). Không chạm tay trần vào người bị giật khi còn dòng điện.
• Nếu không ngắt được, dùng vật khô, cách điện (cán chổi gỗ khô, ghế nhựa) đẩy dây điện hoặc người bị nạn ra, đứng trên vật khô.
• Gọi cấp cứu (115 hoặc số tại địa phương; kiểm tra số hiện hành), kể cả khi nạn nhân có vẻ tỉnh, vì có thể có tổn thương bên trong.
• Nếu người bị nạn ngưng thở, hãy làm theo hướng dẫn cấp cứu cơ bản nếu bạn đã được tập huấn, trong khi chờ nhân viên y tế.
An toàn gas
Những nguy cơ thường gặp
• Rò rỉ gas từ ống dẫn cũ, van hỏng, mối nối lỏng, chuột cắn ống.
• Bình gas đặt nơi kín, nóng, ẩm, gần nguồn nhiệt hoặc nằm ngang.
• Để bếp không người trông, nước sôi tràn làm tắt lửa, gas vẫn xả.
• Đốt bếp trong phòng kín thiếu thông gió, có nguy cơ ngộ độc khí CO.
• Mua bình gas, van, ống, bếp kém chất lượng.
Việc cần làm hằng ngày
• Đặt bình đứng, chắc chắn, nơi thoáng, xa nguồn nhiệt, xa vật dễ cháy, tránh nơi ẩm lâu ngày hoặc dưới bậc thang kín; không dùng bình bị móp, rỉ sét nặng.
• Khóa van sau khi nấu, nhất là buổi tối và trước khi ra ngoài.
• Không rời bếp khi đang đun nấu, nhất là chiên xào, nấu lâu. Nếu phải rời, hãy tắt bếp.
• Thông gió: mở cửa sổ hoặc dùng quạt hút khi nấu; không đốt than, bếp lò kín trong phòng đóng kín.
• Đổi bình ở nơi thoáng, tắt hết lửa, không hút thuốc.
• Giữ trẻ nhỏ cách xa bếp, giấu bật lửa, diêm.
Kiểm tra định kỳ
• Kiểm tra ống dẫn gas (nứt, cứng, ngày hết hạn), mối nối, van điều áp theo hướng dẫn của nhà cung cấp; thay mới đúng chuẩn khi cần.
• Kiểm tra rò rỉ bằng nước xà phòng quanh mối nối: nếu có bọt xuất hiện, đóng van và gọi nhà cung cấp. Tuyệt đối không dùng lửa để dò rò rỉ.
• Cân nhắc lắp thiết bị báo rò gas hoặc báo CO nếu phù hợp; nhớ kiểm tra pin và hạn sử dụng.
• Chọn nhà cung cấp, đại lý uy tín, bình có nhãn, tem, thông tin rõ ràng.
Khi ngửi thấy mùi gas
1. Giữ bình tĩnh. Không bật/tắt công tắc điện, không dùng điện thoại, bật lửa, nhấn chuông trong khu vực bị rò.
2. Khóa van bình gas nếu có thể tiếp cận an toàn.
3. Mở cửa sổ, cửa ra vào để thoáng khí, đưa mọi người (đặc biệt trẻ nhỏ, người già) ra ngoài.
4. Gọi nhà cung cấp gas hoặc cơ quan chức năng từ bên ngoài, ở nơi an toàn.
5. Không quay lại cho đến khi nhân viên kỹ thuật xác nhận an toàn.
Phòng cháy trong nhà
Những nguồn gây cháy thường gặp
• Chập điện, quá tải, thiết bị phát nhiệt để gần vật dễ cháy.
• Bếp nấu bỏ quên, dầu mỡ bốc cháy.
• Hương, nến, đèn thờ cúng để không người trông, nhất là trong dịp lễ, Tết.
• Hút thuốc, tàn thuốc chưa tắt.
• Đồ chơi lửa, pháo, đèn trang trí kém chất lượng.
• Sạc pin, xe điện, đồ điện tử không đúng cách.
• Chất đồ dễ cháy (giấy, vải, can xăng, hóa chất) gần bếp, tủ điện, cầu thang, lối thoát.
Biện pháp phòng ngừa
• Dọn gọn khu vực bếp, cầu thang, hành lang. Giữ lối thoát luôn thông thoáng, không chất đồ, không bịt kín cửa sổ, ban công bằng lồng sắt mà không có ô thoát hiểm mở được từ bên trong.
• Không để hương, nến cháy khi không có người, đặt trên đế chắc, xa rèm, vật dễ cháy.
• Không hút thuốc trên giường, trong phòng ngủ.
• Cất xăng, cồn, bình xịt, hóa chất ở nơi thoáng, mát, xa nguồn nhiệt, không để trong nhà ở.
• Không để trẻ nhỏ chơi bật lửa, diêm; dạy con rằng lửa nguy hiểm và biết khi cháy phải làm gì.
• Không chiên rán dở dang bỏ đi. Nếu dầu bốc cháy: tắt bếp, đậy vung hoặc dùng khăn ướt vắt kỹ trùm lên, tuyệt đối không dội nước lên chảo dầu cháy.
Trang bị cơ bản
• Bình chữa cháy phù hợp (bình bột hoặc CO2 loại nhỏ gia đình) đặt nơi dễ thấy, dễ lấy, còn hạn kiểm định; cả nhà biết cách dùng. Nhà ở kinh doanh, nhà trọ, nhà nhiều tầng có thể có yêu cầu cao hơn: kiểm tra quy định hiện hành về trang bị phòng cháy chữa cháy.
• Chuông báo khói ở hành lang trước phòng ngủ, bếp (nên dùng loại phù hợp); thay pin và thử định kỳ.
• Chăn chữa cháy hoặc khăn dày để dập đám cháy nhỏ ở bếp.
• Đèn pin và khăn ướt để lọc khói khi thoát hiểm.
• Với chung cư và nhà trọ, hãy tìm hiểu hệ thống báo cháy, vòi chữa cháy, cầu thang thoát hiểm của tòa nhà.
Khi có cháy nhỏ
• Nếu đám cháy nhỏ, bạn đang đứng chỗ an toàn và có đường thoát phía sau, có thể thử dập bằng bình chữa cháy hoặc chăn. Nếu cháy lan nhanh, nhiều khói, thoát ra ngay.
• Đừng dội nước lên đám cháy điện hoặc dầu mỡ. Ngắt điện nếu an toàn.
Kế hoạch thoát hiểm của gia đình
Khi có cháy, khói và hoảng loạn có thể khiến bạn quên mọi điều. Vì vậy, hãy chuẩn bị và tập trước.
Vẽ sơ đồ nhà và đường thoát
• Vẽ mặt bằng từng tầng, đánh dấu ít nhất hai lối thoát cho mỗi phòng ngủ nếu có thể (cửa chính, cửa phụ, cửa sổ có thể mở, ban công, cầu thang thoát hiểm).
• Chọn điểm tập trung ngoài nhà (cổng, góc đường, sân) để mọi người gặp nhau và điểm danh.
• Dán sơ đồ ở nơi dễ thấy.
• Chìa khóa cửa, khóa cổng, lồng sắt cần để nơi mọi người trong nhà đều biết, dễ lấy, kể cả trong bóng tối.
Quy tắc khi thoát hiểm
• Báo động để mọi người thức dậy; gõ cửa, hô to "cháy!".
• Cúi thấp, che mũi miệng bằng khăn ướt khi có khói; khói thường tụ ở trên cao.
• Kiểm tra cửa: dùng mu bàn tay chạm mặt cửa; nếu nóng, đừng mở, tìm lối khác.
• Không dùng thang máy khi cháy.
• Đóng cửa phía sau khi đi qua để làm chậm lửa và khói lan.
• Ra ngoài rồi, không quay lại. Gọi cứu hỏa (114 hoặc số hiện hành tại địa phương) từ nơi an toàn.
• Nếu không thoát được, vào một phòng có cửa sổ, đóng cửa, chèn khe cửa bằng khăn ướt, gọi cứu hộ, báo vị trí, vẫy khăn ở cửa sổ.
• Nếu quần áo bắt lửa: dừng lại, nằm xuống, lăn người để dập lửa; che mặt bằng tay.
Tập dượt
Mỗi 6–12 tháng, cả nhà tập thoát hiểm một lần, cả ban ngày lẫn một lần "ban đêm", thử cả đường dự phòng. Dạy trẻ biết tín hiệu báo động, cách bò thấp, đến điểm tập trung. Người cao tuổi hoặc người khó di chuyển cần có người phụ trách giúp.
Số điện thoại khẩn cấp và danh bạ gia đình
• Cứu hỏa, cứu nạn, cấp cứu y tế, công an, tổng đài điện lực, nhà cung cấp gas: kiểm tra số hiện hành tại địa phương rồi lưu vào máy và dán ở nơi dễ thấy.
• Ghi số điện thoại người thân, hàng xóm, quản lý tòa nhà.
• Dạy trẻ thuộc địa chỉ nhà, tên bố mẹ, số điện thoại để có thể gọi báo khi cần.
• Chuẩn bị túi khẩn cấp nhỏ: bản sao giấy tờ quan trọng, thuốc thiết yếu, đèn pin, pin dự phòng, tiền mặt nhỏ, ở nơi dễ lấy (nhưng khi có cháy, không mất thời gian để thu gom).
Việc làm ngay hôm nay
☐ Cả nhà đi một vòng kiểm tra: ổ cắm có nóng, lỏng, quá tải; dây điện có nứt; thiết bị công suất lớn có dùng chung ổ không.
☐ Nhấn nút test của thiết bị chống giật, chống dòng rò nếu có; nếu nhà chưa có hoặc không chắc, nhờ thợ điện kiểm tra.
☐ Kiểm tra bình gas, ống dẫn, van; thử rò rỉ bằng nước xà phòng; khóa van sau mỗi lần nấu.
☐ Dọn lối thoát (cầu thang, hành lang, cửa) và xem lại nơi để chìa khóa.
☐ Kiểm tra hoặc mua bình chữa cháy mini, chuông báo khói; xem hạn và pin; kiểm tra quy định hiện hành về trang bị theo loại nhà.
☐ Vẽ sơ đồ thoát hiểm, chọn điểm tập trung và tập dượt một lần cùng cả nhà, kể cả trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
☐ Lưu số khẩn cấp (cứu hỏa, cấp cứu, công an, điện, gas) vào điện thoại và dán ở nơi dễ thấy.
Tài liệu mang tính tham khảo chung, không thay thế hướng dẫn của thợ điện, kỹ thuật viên gas và cơ quan phòng cháy chữa cháy. Tiêu chuẩn, số khẩn cấp và quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra thông tin hiện hành; khi có sự cố, hãy ưu tiên thoát ra an toàn và gọi cứu hộ.